Een overgrootmoeder van mijn vader heette Aurelia van Gurkom. Zij was mogelijk vernoemd via twee lijnen:
(1) vernoemd naar haar oma van vaders kant: Aukje van Boerum. Aukje van Boerum was getrouwd met Petrus van Gurkom en
(2) zijn moeder heette Aurelia Atsma: haar overgrootmoeder.
De achternaam “van Gurkom” was interessant om te onderzoeken in verband met het wonderlijke beroep dat de mannen in die familie generaties lang uitoefenden.
Hier rechts een foto van Aukje van Gurkom →
Aurelia van Gurkom (zij was zuster van een tweelingbroer Petrus)
Roepnaam: Aukje, geboren 10 augustus 1813 Holwerd, doop religie: NH, overleden 2 april 1903 te Amsterdam. Dochter van Willem Theodorus van Gurkom en Neeltje Symons Schaap
zij trouwde, 17 jaar oud, op 21-04-1831 te Nes, met
Rinze Jans BROUWER, buitenvaarder, scheepsmakelaar, scheepsbevrachter, kastelein geboren op 26-11-1806 te Nes, gedoopt (doopsgezind) op 14-02-1830 te Nes, overleden op 14-03-1888 te Leeuwarden op 81-jarige leeftijd.
De genealogie van de naam van Gurkom is heel ver uitgezocht. Oudste bekende voorvader is Hans Gercken, scherprechter te Neheim, Duitsland. Die meneer leefde omstreeks 1650.
Zijn zoon, Philips Geercken, was ook scherprechter: te Zutphen van 1658 tot 1670, waarnemend scherprechter te Deventer in 1669 en scherprechter te Groningen van 1670 tot 1688, en zo ging dat maar door van vader op zoon.
De naam Gercken is “vernederlandst”: een zoon van Philips zou hem opvolgen in Zutphen: Dirk Theodorus Philippus Gorcum, gedoopt te Zutphen op 1 juli 1659, overleden (ongeveer 66 jaar oud) te Leeuwarden op 14 april 1726. Dirk Theodorus Philippus Gorcum was Scherprechter te Groningen van 1688 tot 1694, Scherprechter te Leeuwarden van 1702 tot 1726. De naam is meerdere malen verbasterd: van Gurcom, van Gurkom, van Gorkum van Gurkum etc. Zo werd onze voorouder Aurelia (Aukje) van GURKOM genoemd, en zij stamt rechtstreeks af van Hans Gercken.
Toen ik me een beetje verdiepte in de beulenwereld ontdekte ik drie interessante zaken: Het ging van vader op zoon, ze trouwden met elkaar en ze hadden neveninkomsten.
1. Om te beginnen bij “van vader op zoon”, dat lijkt me bij een scherprechter of beul een wonderlijke aangelegenheid. Bij een timmerman kan ik het me voorstellen: zoonlief scharrelt door de werkplaats en groeit op tussen de houtkrullen en leert als het ware spelenderwijs het ambacht van zijn pa. Maar hoe gaat dat bij een beul?
2. Beulen families waren nogal verbonden met elkaar door huwelijken. Een beul was in zijn stad niet altijd een geliefd persoon. Ik denk dat zijn medeburgers hem een beetje eng vonden, en dat bracht een soort sociaal isolement met zich mee. Toch werd hij door de overheid betaald en zelfs voorzien van een dienstwoning, want iemand moest het vuile werk doen. En vuil was het.
Ouders die een huwbare dochter hadden lieten die niet graag trouwen met een zoon van de beul. Dus zochten scherprechters voor hun kinderen een huwelijkskandidaat bij een beul in een andere stad. Ook in onze voorouderlijke lijn komt dat voor (van Gurkom x Atsma; van Gurkom x Schneider). En een zoon van een beul? Wat voor keus had hij, anders dan zijn vader op te volgen? Voor een beulszoon viel het niet mee om ander werk te vinden.
3. Beulen hadden bijverdiensten. Door hun kennis van de anatomie konden ze veel kapot maken maar ook heel maken. Bijvoorbeeld door aderlaten en botten “zetten”. Zo werden hun beroepen ook wel beenzetter, chirurgijn, ledezetter, renoueur etc. Immers: een beul deed veel meer dan iemand de kop afhakken. Vaak werden mensen niet ter dood veroordeeld maar kregen ze een lijfstraf, of ze moesten gefolterd worden om ze tot een bekentenis te brengen. Dat hoorde ook allemaal bij het beulsambacht, en de fijne kneepjes van zo’n ambacht vereiste veel kennis van het menselijk lichaam en ook vaardigheid in het hanteren van een grote variatie aan gereedschappen. Ook kwam het voor dat een scherprechter iemand moest geselen en dan na afloop werd aan de veroordeelde voor een paar stuivers een zalfje verkocht om de wonden te behandelen.
Verder, over haar vader, Willem Theodorus van Gurkom
Recente reacties